ไขข้อสงสัย ‘ระบบสายดินในบ้าน’: มีสายดินแล้วทำไมยังถูกไฟดูด ?

1. ทำไมต่อสายดินแล้ว–ยังโดนไฟดูดเบาๆ หรือเสียค่าไฟแพง ?

หลายบ้านมักพบปัญหาไฟดูดแปลก ๆ เช่น อาบน้ำแล้วถูกไฟดูดเบา ๆ ที่ก๊อกน้ำ ฝักบัว จับเครื่องใช้ไฟฟ้าแล้วจี๊ดๆ ทั้งที่มีสายดิน หรือแม้แต่ดับสวิตช์เมนใหญ่ในบ้านแล้วก็ยังมีไฟรั่ว รวมถึงกรณีค่าไฟแพงผิดปกติทั้งที่ไม่อยู่บ้าน

สาเหตุสำคัญมาจากความเข้าใจเดิมที่ว่า ‘แค่ปักแท่งสายดินในบ้านก็ปลอดภัยแล้ว’ แต่ในความเป็นจริง มาตรฐานการต่อสายดินที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน (การเชื่อมสาย Neutral กับ Ground เข้าด้วยกันที่ตู้ไฟในบ้าน) อาจสร้างความเสี่ยงให้เราถูกไฟดูดได้ หากระบบไฟนอกบ้านเกิดการหลวม ขาด หรือต่อสลับสาย

2. ทำความรู้จักศัพท์สายดินแบบเข้าใจง่าย

• สาย Line (สายไฟมีไฟ) : สายเส้นที่นำกระแสไฟฟ้าจากการไฟฟ้าเข้าบ้านเรา
• สาย Neutral (สายนิวทรอล) : สายที่นำกระแสไฟฟ้าไหลกลับออกไปหาหม้อแปลงการไฟฟ้า เพื่อให้ครบวงจร
• สาย Ground / PE (สายดิน) : สายความปลอดภัยที่ต่อเข้ากับโครงโลหะของเครื่องใช้ไฟฟ้า นำไฟรั่วลงดิน
• แท่งหลักดิน (Ground Rod) : แท่งโลหะที่ปักลงไปในดินใต้บ้าน เพื่อให้ไฟรั่วไหลลงสู่พื้นดิน
• ความต้านทานดิน (Ground Resistance) : ค่าความยากง่ายในการยอมให้กระแสไฟไหลลงดิน ยิ่งค่าต่ำ ไฟยิ่งไหลลงดินได้สะดวก แต่ไม่ได้แปลว่าคนจะปลอดภัย 100% เสมอไป

3. เปิด 2 สภาวะอันตรายใกล้ตัวที่ทำให้ถูกไฟดูดในบ้าน

กรณีที่ 1 : สาย Neutral นอกบ้านหลวมหรือขาด

เมื่อสาย Neutral ที่จ่ายเข้าบ้านเกิดหลวมหรือขาด กระแสไฟฟ้าจะไม่สามารถไหลกลับการไฟฟ้าตามปกติได้ ไฟฟ้าจึงเปลี่ยนทิศทางมาไหลผ่านสายดินและแท่งหลักดินใต้บ้านเราแทน

ผลที่เกิดขึ้นคือ โครงเหล็กของเครื่องใช้ไฟฟ้า ก๊อกน้ำ ฝักบัว หรือสายฝักบัว จะมีกระแสไฟรั่วแช่อยู่ (ประมาณ 64.5 โวลต์) เมื่อเราจับก๊อกน้ำขณะอาบน้ำ จึงถูกไฟดูดทันที นอกจากนี้ยังทำให้เครื่องปรับอากาศทำงานผิดปกติ (Overload) เกิดความร้อนสูงจนเสี่ยงไฟไหม้บ้านได้ โดยที่เครื่องตัดไฟรั่ว (RCD) ไม่ยอมตัดไฟ

รูปที่ 1: วงจรและแผนภาพแสดงกระแสไฟรั่วลงหลักดินในบ้านเมื่อสาย Neutral ขาด

กรณีที่ 2 : ช่างต่อสลับสาย Line กับ Neutral ที่มิเตอร์หน้าบ้าน

หากเกิดความผิดพลาดในการติดตั้งหรือบำรุงรักษา แล้วมีการสลับสายไฟที่มิเตอร์หน้าบ้าน สายไฟแรงสูงจะถูกจ่ายเข้าสู่สายดินในบ้านโดยตรง

กระแสไฟฟ้าปริมาณมากจะไหลลงแท่งหลักดินตลอดเวลา ส่งผลให้โครงเครื่องใช้ไฟฟ้า ก๊อกน้ำ และฝักบัวมีแรงดันไฟสูงถึงประมาณ 183 โวลต์ ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตทันทีหากจับต้อง ที่สำคัญคือเครื่องตัดไฟรั่วจะไม่ตัด และกระแสไฟที่ไหลลงดินตลอดเวลาจะทำให้มิเตอร์หมุนไม่หยุด จนต้องเสียค่าไฟแพงเกินจริงอย่างมาก

รูปที่ 2: วงจรแสดงไฟรั่วรุนแรง (183V) ที่ทำให้ถูกไฟดูดอันตรายถึงชีวิต เมื่อมีการต่อสลับสาย Line – Neutral

4. ข้อเปรียบเทียบ: ระบบสายดินไทย vs มาตรฐานสากล (IEC 60364)

ตามมาตรฐานสากล IEC 60364-1 (ระบบ TN-C-S) ในต่างประเทศ การไฟฟ้าจะเป็นผู้จัดหาสายดิน (PE) ที่ปลอดภัยมาให้ผู้ใช้ไฟถึงหน้าบ้านโดยตรง โดยประชาชนไม่ต้องปักแท่งหลักดินเองภายในบ้าน

รูปที่ 3: แผนผังระบบต่อลงดินมาตรฐานสากล IEC 60364 (TN-C-S) ซึ่งการไฟฟ้าเป็นผู้จัดหาสาย PE ให้ผู้ใช้ไฟ

• หากสาย Neutral ขาด: ในระบบมาตรฐานสากล ไฟในบ้านจะดับหรือกระพริบเพื่อเตือนให้รู้ แต่จะไม่เกิดไฟรั่วมาดูดคนในบ้าน
• หากสลับสายไฟ: อุปกรณ์จะไม่ทำงานและไม่มีไฟรั่วลงดิน ต่างจากระบบปัจจุบันของไทยที่สลับสายแล้วจะเกิดไฟดูดรุนแรงทันที

บทสรุปเพื่อความปลอดภัย

การปักแท่งสายดินไว้ในบ้านเพียงอย่างเดียวแล้วต่อพ่วงกับสายนิวทรอล ยังไม่สามารถป้องกันไฟดูดได้อย่างสมบูรณ์ หากสายไฟนอกบ้านเกิดหลวม ขาด หรือต่อสลับสาย มาตรฐานสากลระบุชัดเจนว่า ระบบสายดินที่ปลอดภัยควรเป็นความรับผิดชอบของผู้จ่ายไฟ (การไฟฟ้า) ในการจัดเตรียมสายดินที่มีประสิทธิภาพ เพื่อให้ประชาชนใช้งานไฟฟ้าได้อย่างปลอดภัยอย่างแท้จริง

ศึกษาเอกสารเพิ่มเติมได้ที่นี่

https://drive.google.com/file/d/1oHqeH1USSMnZMhYepa8Q5CWKiiUYQiHW/view?usp=sharing

กลับหน้าหลัก